Chứng chỉ hành nghề: CPA Vietnam Auditors
Kinh nghiệm: Hơn 30 năm trong lĩnh vực Kế toán, Kiểm toán và Tư vấn Tài chính
Nghị định 299/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực từ ngày 28/7/2026, thay thế Nghị định 120/2020/NĐ-CP, trong đó quy định chi tiết các trường hợp tổ chức lại và giải thể đơn vị sự nghiệp công lập (theo thông tin tổng hợp từ Luật Việt Nam). Đối với các doanh nghiệp có quan hệ hợp tác với đơn vị sự nghiệp công lập, MAN khuyến nghị cần cập nhật sớm những quy định này để chủ động trong vận hành và quản trị rủi ro.
Theo Nghị định 299/2026/NĐ-CP, đơn vị sự nghiệp công lập bị giải thể trong 4 trường hợp và được tổ chức lại trong 3 trường hợp quy định tại khoản 2, khoản 3 Điều 5.
Legal basis: Khoản 2 và Khoản 3 Điều 5 Nghị định 299/2026/NĐ-CP.
3 trường hợp đơn vị sự nghiệp công lập phải tổ chức lại
Theo khoản 2 Điều 5 Nghị định 299/2026/NĐ-CP, đơn vị sự nghiệp công lập được tổ chức lại (chia, tách, sáp nhập, hợp nhất hoặc điều chỉnh tên gọi gắn với điều chỉnh vị trí, chức năng, nhiệm vụ) khi thuộc một trong ba trường hợp sau:
- Thứ nhất: Có sự điều chỉnh vị trí, chức năng để phù hợp với quy hoạch ngành hoặc phương án phát triển mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập theo ngành, lĩnh vực, đồng thời phải nâng cao hiệu quả hoạt động và bảo đảm số lượng người làm việc tối thiểu.
- Thứ hai: Đơn vị không còn đáp ứng điều kiện thành lập theo quy định của pháp luật chuyên ngành hoặc không bảo đảm số lượng người làm việc tối thiểu.
- Thứ ba: Đơn vị không bảo đảm mức độ tự chủ tài chính theo phương án đã được phê duyệt. Quy định này không áp dụng nếu sự thay đổi xuất phát từ việc điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ hoặc do các nguyên nhân khách quan (biến động kinh tế – xã hội, thiên tai, dịch bệnh, bất khả kháng) làm thay đổi nguồn thu và nhiệm vụ chi.
Riêng đối với đơn vị sự nghiệp công lập ở nước ngoài, ngoài việc thuộc một trong các trường hợp trên, việc tổ chức lại còn phải bảo đảm phù hợp với chính sách đối ngoại của Đảng, Nhà nước và điều ước quốc tế hoặc thỏa thuận giữa Việt Nam với nước sở tại.
4 trường hợp giải thể đơn vị sự nghiệp công lập
Căn cứ khoản 3 Điều 5 Nghị định 299/2026/NĐ-CP, đơn vị sự nghiệp công lập bị giải thể khi phát sinh một trong bốn trường hợp sau đây:
- Không còn chức năng, nhiệm vụ cung cấp dịch vụ sự nghiệp công hoặc phục vụ quản lý nhà nước.
- Không đáp ứng điều kiện thành lập, bao gồm việc không đáp ứng phương án phát triển mạng lưới, tiêu chí thành lập theo pháp luật chuyên ngành hoặc không bảo đảm số lượng người làm việc tối thiểu theo quy định.
- Có ba năm liên tiếp không hoàn thành nhiệm vụ theo đánh giá của cơ quan có thẩm quyền.
- Thực hiện giải thể theo quy hoạch ngành hoặc phương án phát triển mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập theo ngành, lĩnh vực.
Tương tự như khi tổ chức lại, đơn vị sự nghiệp công lập đặt tại nước ngoài khi xem xét giải thể phải đồng thời đáp ứng các điều kiện nêu trên và phù hợp với chính sách đối ngoại, điều ước quốc tế hoặc thỏa thuận giữa Việt Nam với quốc gia sở tại.
Điểm mới của Nghị định 299/2026/NĐ-CP về tổ chức lại và giải thể
Nghị định 299/2026/NĐ-CP kế thừa các quy định của Nghị định 120/2020/NĐ-CP nhưng quy định cụ thể và chặt chẽ hơn về căn cứ tổ chức lại, giải thể.
Điểm thay đổi đáng chú ý đầu tiên là việc thay thế cụm từ “quy hoạch mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập” bằng “phương án phát triển mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập theo ngành, lĩnh vực” để đồng bộ với cơ chế quản lý mới.
So sánh các điểm thay đổi cốt lõi giữa hai văn bản pháp luật:
| Comparison criteria | Nghị định 120/2020/NĐ-CP | Nghị định 299/2026/NĐ-CP |
|---|---|---|
| Căn cứ quản lý mạng lưới | Căn cứ vào quy hoạch mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập. | Căn cứ vào phương án phát triển mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập theo ngành, lĩnh vực. |
| Điều kiện tự chủ tài chính | Yêu cầu tổ chức lại không được làm giảm mức độ tự chủ tài chính. | Việc không bảo đảm mức tự chủ theo phương án phê duyệt là căn cứ tổ chức lại, trừ trường hợp khách quan hoặc bất khả kháng. |
| Căn cứ giải thể bổ sung | Quy định chung là không đáp ứng tiêu chí thành lập. | Mở rộng chi tiết gồm việc không đáp ứng phương án phát triển mạng lưới và số lượng người làm việc tối thiểu. |
Lưu ý tuân thủ và góc nhìn chuyên môn từ MAN
Những thay đổi này có thể ảnh hưởng đến doanh nghiệp đang có quan hệ hợp tác, thực hiện dự án hợp tác công tư (PPP), hoặc có hợp đồng cung cấp dịch vụ với các đơn vị sự nghiệp công lập.
Đội ngũ chuyên gia pháp lý và kế toán tại MAN – Master Accountant Network khuyến nghị doanh nghiệp cần lưu ý:
- Rà soát đối tác sự nghiệp công lập: Chủ động kiểm tra tình trạng hoạt động và mức độ đáp ứng tiêu chí của các đơn vị sự nghiệp công lập đang là đối tác kinh doanh hoặc bên nhận tài trợ, giao thầu.
- Đánh giá rủi ro hợp đồng: Trong trường hợp đối tác thuộc diện có nguy cơ bị giải thể (như 3 năm liên tiếp không hoàn thành nhiệm vụ), MAN khuyến nghị doanh nghiệp cần chủ động chuẩn bị sẵn các phương án đối chiếu công nợ và thanh lý hợp đồng kịp thời. Tương tự như khi tìm hiểu điều kiện giải thể doanh nghiệp, việc làm rõ trách nhiệm tài sản của các bên liên quan là bước vô cùng quan trọng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp.
Khuyến nghị hành động dành cho doanh nghiệp
Nghị định 299/2026/NĐ-CP quy định cụ thể hơn về các căn cứ tổ chức lại và giải thể đối với đơn vị sự nghiệp công lập so với trước đây. Để đảm bảo an toàn pháp lý và tối ưu vận hành tài chính, các doanh nghiệp nên rà soát lại danh mục đối tác công.
Ngoài ra, khi xuất hiện nhu cầu tái cấu trúc bộ máy hoặc thực hiện thủ tục business dissolution, doanh nghiệp có thể tham khảo chi tiết quy trình giải thể công ty hoặc tham vấn ý kiến chuyên môn từ các đơn vị tư vấn uy tín khi cần thiết.
