Tax issues in M&A
Vấn đề thuế trong M&A
Thuế là một trong những yếu tố cần được xem xét ngay từ giai đoạn thiết kế giao dịch M&A. Tùy cấu trúc giao dịch, đối tượng chuyển nhượng, chủ thể tham gia và yếu tố trong nước hoặc nước ngoài, thương vụ có thể phát sinh các nghĩa vụ thuế khác nhau. Việc đánh giá đúng nghĩa vụ và rủi ro thuế giúp các bên có cơ sở lựa chọn cấu trúc, xác định giá trị giao dịch và phân bổ trách nhiệm thuế phù hợp.
Thuế trong M&A gồm những vấn đề gì?
Thuế trong M&A không chỉ là khoản thuế phát sinh trực tiếp từ giao dịch chuyển nhượng. Các bên còn cần xem xét nghĩa vụ thuế đã phát sinh tại doanh nghiệp mục tiêu, các khoản thuế tiềm ẩn và tác động của cấu trúc giao dịch đến nghĩa vụ thuế.
- Nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp mục tiêu trước giao dịch.
- Thuế phát sinh từ chuyển nhượng vốn, cổ phần hoặc tài sản.
- Thuế liên quan đến hoạt động và tài sản được chuyển giao.
- Nghĩa vụ thuế của bên mua, bên bán và các bên liên quan.
- Nghĩa vụ kê khai, khấu trừ và nộp thuế.
- Rủi ro truy thu, tiền chậm nộp và xử phạt.
- Tác động thuế của Share Deal, Asset Deal, sáp nhập và hợp nhất.
- Các vấn đề thuế trong giao dịch có yếu tố nước ngoài.
Tax Due Diligence trong giao dịch M&A
Tax Due Diligence là quá trình rà soát tình trạng tuân thủ, nghĩa vụ và rủi ro thuế của doanh nghiệp mục tiêu trước khi hoàn tất giao dịch.
Các nội dung thường được rà soát gồm:
- Hồ sơ khai và nộp thuế.
- Tình trạng quyết toán, thanh tra và kiểm tra thuế.
- Thuế còn phải nộp và các khoản phải thu.
- Giao dịch với bên liên kết.
- Các khoản chi phí có rủi ro về thuế.
- Nghĩa vụ thuế tiềm ẩn.
- Rủi ro truy thu, tiền chậm nộp và xử phạt.
- Các vấn đề thuế phát sinh từ cấu trúc giao dịch.
Kết quả Tax Due Diligence có thể ảnh hưởng đến giá mua, cấu trúc thương vụ, điều kiện tiên quyết, cam kết và bảo đảm cũng như cơ chế bồi thường.
Thuế theo cấu trúc giao dịch M&A
Share Deal – Mua cổ phần hoặc phần vốn góp
Trong Share Deal, doanh nghiệp mục tiêu tiếp tục tồn tại sau giao dịch. Vì vậy, ngoài việc xem xét nghĩa vụ thuế trực tiếp của bên chuyển nhượng, bên mua cần rà soát toàn bộ nghĩa vụ và rủi ro thuế còn tồn tại tại doanh nghiệp mục tiêu.
Các vấn đề cần xem xét:
- Nghĩa vụ thuế của bên chuyển nhượng.
- Nghĩa vụ thuế còn tồn tại tại doanh nghiệp mục tiêu.
- Thuế liên quan đến giao dịch chuyển nhượng vốn hoặc cổ phần.
- Giao dịch với bên liên kết.
- Các khoản thuế tiềm ẩn có thể ảnh hưởng đến giá trị doanh nghiệp.
Asset Deal – Mua tài sản hoặc hoạt động kinh doanh
Trong Asset Deal, cần xác định chính xác tài sản, quyền hoặc hoạt động kinh doanh được chuyển giao để xác định các nghĩa vụ thuế tương ứng.
Các vấn đề cần xem xét:
- Bản chất tài sản hoặc quyền được chuyển giao.
- Thuế giá trị gia tăng nếu thuộc trường hợp áp dụng.
- Thuế liên quan đến thu nhập từ chuyển nhượng tài sản.
- Hóa đơn và chứng từ của giao dịch.
- Thuế, phí và các nghĩa vụ tài chính liên quan đến tài sản.
- Nghĩa vụ thuế của bên bán.
Sáp nhập và hợp nhất
Sáp nhập và hợp nhất cần được xem xét riêng vì liên quan đến việc tổ chức lại doanh nghiệp và xử lý tài sản, quyền, nghĩa vụ của các doanh nghiệp tham gia.
Các vấn đề cần rà soát:
- Nghĩa vụ thuế còn tồn tại.
- Kê khai và quyết toán thuế.
- Xử lý tài sản và các nghĩa vụ thuế liên quan.
- Hồ sơ thuế sau khi tổ chức lại.
- Khả năng tiếp tục áp dụng các quyền hoặc ưu đãi thuế nếu đáp ứng điều kiện theo quy định.
Không nên khẳng định chung rằng sáp nhập hoặc hợp nhất được miễn thuế hoặc tự động được chuyển toàn bộ ưu đãi thuế. Việc xử lý phải được xác định theo loại giao dịch và điều kiện pháp luật áp dụng.
Các sắc thuế cần xem xét trong M&A
Corporate income tax
Doanh nghiệp có thể phát sinh thu nhập chịu thuế từ chuyển nhượng vốn, chuyển nhượng tài sản hoặc các hoạt động khác thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật thuế. Bên cạnh nghĩa vụ thuế phát sinh trực tiếp từ giao dịch, cần rà soát các khoản thuế còn tồn tại và rủi ro thuế của doanh nghiệp mục tiêu để đánh giá đầy đủ Tax Exposure.
Personal income tax
Thuế thu nhập cá nhân có thể phát sinh khi cá nhân thực hiện chuyển nhượng vốn hoặc chứng khoán theo trường hợp áp dụng. Khi xác định nghĩa vụ thuế cần phân biệt đúng bản chất giao dịch, đối tượng chuyển nhượng và quy định thuế hiện hành.
Value Added Tax
Không thể kết luận chung rằng giao dịch M&A chịu hoặc không chịu thuế GTGT. Cần xác định bản chất của hàng hóa, tài sản, quyền hoặc dịch vụ được chuyển giao và đối chiếu với quy định thuế áp dụng cho giao dịch cụ thể.
Thuế đối với giao dịch với nước ngoài
Đối với giao dịch có bên tham gia hoặc dòng tiền liên quan đến nước ngoài, có thể cần xem xét các nghĩa vụ thuế phát sinh từ giao dịch xuyên biên giới, bao gồm thuế nhà thầu khi thuộc trường hợp áp dụng.
Giao dịch với bên liên kết
Khi thương vụ có giao dịch giữa các bên liên kết, cần rà soát các nghĩa vụ liên quan đến giao dịch liên kết, xác định giá và hồ sơ tuân thủ theo quy định áp dụng.
Các khoản phí, lệ phí và nghĩa vụ tài chính khác
Ngoài thuế, giao dịch có thể phát sinh phí, lệ phí hoặc nghĩa vụ tài chính khác tùy loại tài sản, quyền và cấu trúc giao dịch.
Thuế trong M&A có yếu tố nước ngoài
Đối với giao dịch có yếu tố nước ngoài, việc đánh giá thuế có thể phức tạp hơn do liên quan đến pháp luật thuế Việt Nam và các vấn đề thuế xuyên biên giới.
Các nội dung cần xem xét:
- Tình trạng cư trú thuế của các bên.
- Nơi phát sinh và dòng tiền thanh toán.
- Thuế nhà thầu khi áp dụng.
- Giao dịch liên kết và các vấn đề về giá.
- Hiệp định tránh đánh thuế hai lần nếu đáp ứng điều kiện.
- Nghĩa vụ khấu trừ, kê khai và nộp thuế.
- Hồ sơ và chứng từ chứng minh giao dịch.
Thuế ảnh hưởng thế nào đến giá trị giao dịch?
Tax Exposure có thể ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị và điều kiện của thương vụ.
Tax Exposure
→
Định giá
→
Cấu trúc giao dịch
→
Hợp đồng
→
Closing
Kết quả Tax Due Diligence có thể được sử dụng để:
- Điều chỉnh giá mua.
- Thay đổi cấu trúc giao dịch.
- Bổ sung điều kiện tiên quyết.
- Điều chỉnh cam kết và bảo đảm của bên bán.
- Thiết lập cơ chế bồi thường.
- Giữ lại hoặc phong tỏa một phần giá trị giao dịch.
- Phân bổ trách nhiệm thuế giữa bên mua và bên bán.
Thuế và hợp đồng M&A
Các vấn đề thuế cần được phản ánh trực tiếp vào hợp đồng giao dịch thay vì chỉ xử lý sau khi Closing.
Các nội dung cần xác định gồm:
- Bên nào chịu nghĩa vụ thuế phát sinh từ giao dịch.
- Bên nào chịu trách nhiệm đối với nghĩa vụ thuế phát sinh trước Closing.
- Cách xử lý nghĩa vụ thuế được phát hiện sau Closing.
- Cơ chế cung cấp hồ sơ và phối hợp với cơ quan thuế.
- Cơ chế bồi thường đối với Tax Exposure.
- Thời hạn và giới hạn trách nhiệm thuế.
- Trách nhiệm của các bên khi phát sinh thanh tra, kiểm tra hoặc tranh chấp thuế.
Việc phân bổ rõ trách nhiệm ngay trong hợp đồng giúp hạn chế tranh chấp sau khi quyền sở hữu hoặc quyền kiểm soát đã được chuyển giao.
Thuế trong M&A theo từng giai đoạn
Trước giao dịch
Xác định cấu trúc giao dịch, thực hiện Tax Due Diligence và nhận diện các nghĩa vụ hoặc rủi ro thuế có thể ảnh hưởng đến thương vụ.
Đàm phán và ký kết
Đánh giá tác động thuế đến giá và cấu trúc giao dịch, đồng thời đưa các vấn đề thuế vào cam kết, điều kiện giao dịch và cơ chế phân bổ trách nhiệm.
Closing
Thực hiện các nghĩa vụ kê khai, khấu trừ, thanh toán và hồ sơ liên quan theo trường hợp áp dụng.
Sau Closing
Theo dõi các nghĩa vụ còn lại, xử lý các vấn đề thuế được phát hiện sau giao dịch và thực hiện các thủ tục hậu giao dịch khi cần thiết.
Rủi ro thuế thường gặp trong M&A
Một số rủi ro cần đặc biệt lưu ý gồm:
- Không phát hiện nghĩa vụ thuế tồn đọng của doanh nghiệp mục tiêu.
- Đánh giá sai hệ quả thuế của Share Deal hoặc Asset Deal.
- Không xác định đúng bên chịu trách nhiệm thuế.
- Không đưa Tax Exposure vào quá trình đàm phán giá.
- Không có cơ chế bồi thường thuế phù hợp.
- Hồ sơ và chứng từ giao dịch không đầy đủ.
- Rủi ro từ giao dịch với bên liên kết.
- Rủi ro thuế xuyên biên giới.
- Không thực hiện đúng nghĩa vụ kê khai, khấu trừ hoặc thanh toán.
- Không cập nhật các nghĩa vụ thuế phát sinh sau khi hoàn tất giao dịch.
Câu hỏi thường gặp về thuế trong M&A
Một số câu hỏi phổ biến về nghĩa vụ và rủi ro thuế trong giao dịch M&A.
Tax Due Diligence là gì?
Tax Due Diligence là quá trình rà soát tình trạng tuân thủ, nghĩa vụ và rủi ro thuế của doanh nghiệp mục tiêu trước hoặc trong quá trình thực hiện giao dịch M&A.
Khi nào nên thực hiện Tax Due Diligence?
Nên thực hiện từ giai đoạn chuẩn bị thương vụ để kết quả thẩm định có thể được sử dụng khi xác định giá trị doanh nghiệp, lựa chọn cấu trúc và đàm phán hợp đồng.
Share Deal có phát sinh thuế không?
Có thể phát sinh nghĩa vụ thuế tùy vào chủ thể chuyển nhượng, đối tượng giao dịch và quy định thuế áp dụng. Đồng thời, bên mua cần rà soát các nghĩa vụ thuế còn tồn tại tại doanh nghiệp mục tiêu.
Asset Deal có chịu thuế GTGT không?
Không thể trả lời chung cho mọi Asset Deal. Cần xác định bản chất tài sản, hàng hóa, quyền hoặc hoạt động được chuyển giao và quy định thuế tương ứng.
M&A có thể phát sinh thuế thu nhập cá nhân không?
Có thể, đặc biệt khi cá nhân có thu nhập từ chuyển nhượng vốn hoặc chứng khoán. Cách xác định nghĩa vụ thuế phụ thuộc vào bản chất giao dịch và quy định hiện hành.
Nhà đầu tư nước ngoài cần lưu ý gì về thuế khi M&A tại Việt Nam?
Cần xem xét cấu trúc giao dịch, tình trạng cư trú thuế, dòng tiền, thuế nhà thầu, giao dịch liên kết, hiệp định tránh đánh thuế hai lần và nghĩa vụ kê khai, khấu trừ, nộp thuế liên quan.

